Influencer İş Birliklerinde KVKK: Sözleşmede Olması Gereken Maddeler

Sözleşmenin Unutulan Sayfası

Kozmetik markaları için influencer iş birlikleri, ürün lansmanının en görünür ayağıdır. Sözleşme masasında ise konuşulan başlıklar genellikle ücret, paylaşım sayısı, içerik onayı ve yayın takvimidir. Influencer sözleşmesi KVKK açısından ele alındığında ise takipçi raporları, çekiliş katılımcıları, influencer'ın kimlik ve banka bilgileri ile görüntüsü gibi ciddi miktarda kişisel verinin taraflar arasında dolaştığı görülür.

Bu rehberde marka ile influencer'ın rollerini, takipçi verisi ve kampanya ölçümünü, çekiliş ve yarışma verilerini, influencer'ın kendi kişisel verisini adım adım ele alıyor; sözleşmeye eklenecek maddeleri ve imza öncesi kullanabileceğiniz bir kontrol listesini paylaşıyoruz.

Influencer'ın ve markanın rolleri

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), kişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen kişiyi veri sorumlusu, veri sorumlusunun verdiği yetkiye dayanarak onun adına veri işleyeni de veri işleyen olarak tanımlar. Bir iş birliğinde bu rol tek bir etiketle belirlenmez; her veri akışı için ayrı ayrı sorulmalıdır.

Influencer'ın kendi hesabı ve takipçileri: influencer kendi hesabını, içerik stratejisini ve takipçileriyle iletişimini kendisi yönettiği için bu veriler bakımından çoğunlukla bağımsız veri sorumlusudur.

Marka adına toplanan veriler: marka bir başvuru formu, anket ya da çekiliş için katılımcı bilgisi toplatıyor, hangi verinin hangi amaçla alınacağını da kendisi belirliyorsa influencer bu süreçte veri işleyen konumuna yaklaşır.

Ajans: kampanyayı yürüten ajans, markanın talimatıyla çalıştığı ölçüde veri işleyendir; kendi veri tabanını oluşturuyor veya veriyi başka müşteriler için de kullanıyorsa bu nitelendirme değişir.

Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun (Kurul) 04.06.2021 tarihli ve 2021/548 sayılı kararı bu ayrımın önemini gösterir. Kararda, sözleşmede veri işleyen olarak tanımlanan bir bayinin, ana şirketin bilgisi ve talimatı dışında kendi temin ettiği telefon numarasıyla pazarlama araması yaptığı tespit edilmiş ve bayinin bu faaliyette veri sorumlusu olduğu kabul edilmiştir. Aynı mantık influencer'lar için de geçerlidir: sözleşmedeki etiket değil, fiilî kontrol belirleyicidir. Nitelendirmenin genel ölçütlerini veri sorumlusu ve veri işleyen farkı yazımızda anlattık.

Takipçi verisi ve kampanya ölçümü

Markalar kampanya performansını ölçmek için erişim, etkileşim, demografi ve dönüşüm bilgisi ister. Sorun, bu bilginin hangi ayrıntı düzeyinde paylaşıldığıdır. Platformların sunduğu toplu istatistikler (ör. erişim sayısı, yaş aralığı dağılımı, şehir dağılımı) çoğu durumda kişiyi belirlemez. Buna karşılık yorum yapan kullanıcıların listesi, mesaj ekran görüntüleri veya kullanıcı adlarını içeren dışa aktarımlar takipçilerin kişisel verisidir.

Pratik ölçüm tasarımı için şu ilkeler önerilir:

Toplu rapor isteyin: Sözleşmede raporların yalnızca toplulaştırılmış istatistik olarak paylaşılacağını, kullanıcı adı veya profil bağlantısı içermeyeceğini yazın.

Dönüşümü kendi kanalınızda ölçün: İndirim kodu veya kampanya bağlantısıyla gelen siparişi kendi sitenizde ölçmek, takipçi verisini influencer'dan almaktan daha az veri işler.

Ekran görüntülerini sınırlayın: Kanıt amacıyla paylaşılan görüntülerde takipçi adları ve profil fotoğrafları gizlenmelidir.

Reklam etiketlerini rızaya bağlayın: Kampanya bağlantısıyla sitenize gelen ziyaretçi için reklam pikselleri, çerez rızası verilmeden çalışmamalıdır; ayrıntıyı meta pixel KVKK yazımızda bulabilirsiniz.

Ticaret Bakanlığı'nın 2021'de yayımladığı Sosyal Medya Etkileyicileri Tarafından Yapılan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Hakkında Kılavuz, reklam veren, ajans ve etkileyicinin kılavuza uyumdan ayrı ayrı sorumlu olduğunu belirtir. Bu kılavuz reklamın tanıtılması ve ifşası ile ilgilidir; KVKK yükümlülüklerinin yerine geçmez, ama markanın iş birliğini denetleme sorumluluğunun ne kadar geniş görüldüğünü gösterir.

Çekiliş ve yarışma verileri

Influencer hesabında düzenlenen çekilişler, kozmetik kampanyalarının en yaygın biçimidir ve en fazla veri riskini de burada barındırır. Katılımcılar yorum yapar, arkadaşlarını etiketler, mesaj gönderir; kazananlardan ad, adres ve telefon bilgisi istenir.

Kim toplar, kim saklar? Sözleşmede katılımcı verisinin kim tarafından toplanacağı açıkça yazılmalıdır. Kazananın adres bilgisi ürün gönderimi için markaya iletiliyorsa, influencer'ın bu bilgiyi kendi telefonunda veya mesaj kutusunda tutmaya devam etmemesi, aktarımın güvenli bir kanalla yapılması ve gönderim tamamlandıktan sonra kayıtların silinmesi kararlaştırılmalıdır.

Aydınlatma ve ilan: Katılım koşulları metni, verinin kim tarafından ve hangi amaçla işleneceğini anlatan kısa bir aydınlatma bölümü içermeli veya aydınlatma metnine bağlantı vermelidir. Kazananların duyurusunda tam ad yerine kullanıcı adının kısmen gizlenmiş hâli gibi daha az veri gösteren yöntemler tercih edilebilir.

Pazarlama için ikinci kullanım: Çekiliş için toplanan iletişim bilgilerinin daha sonra kampanya duyurusu göndermek için kullanılması ayrı bir amaçtır. E-posta veya SMS ile ticari ileti gönderilecekse 6563 sayılı Kanun kapsamında ayrı onay alınmalı ve onay İleti Yönetim Sistemi'ne (İYS) kaydedilmelidir; bu onay katılım şartına bağlanmamalıdır. Konunun ayrıntısını İYS izni yazımızda ele aldık. Çekilişin ayrıca tabi olduğu izin mevzuatı KVKK dışında, ayrıca değerlendirilmelidir.

Influencer'ın kendi kişisel verisi

İş birliğinde en çok kişisel verisi işlenen kişi çoğu zaman influencer'ın kendisidir. Sözleşme ve ödeme için kimlik, vergi ve banka bilgileri; sevkiyat için ev adresi; içerik onay süreçleri için telefon ve mesajlaşma kayıtları; kampanya görsellerinde ise yüzü, sesi ve görüntüsü işlenir.

Bu nedenle marka, influencer'a kendi aydınlatma metnini sunmakla yükümlüdür. Aydınlatma, KVKK 10. maddedeki unsurları (veri sorumlusunun kimliği, amaçlar, aktarılan taraflar, toplama yöntemi ve hukuki sebep, ilgili kişinin hakları) içermelidir. Sözleşmenin ifası ve hukuki yükümlülük gibi sebeplere dayanan işlemler için ayrıca açık rıza istenmesi gerekmez; rızanın gereksiz yere istenmesinin yarattığı sorunları açık rıza metinlerinin geçerliliği yazımızda anlattık.

Görüntü kullanımı ayrı bir başlıktır. Influencer'ın yer aldığı içeriklerin markanın kendi hesabında, reklamlarda veya ambalajda hangi süreyle ve hangi mecralarda kullanılacağı sözleşmede açıkça sayılmalıdır. Sözleşme bittikten sonra içeriklerin yeniden paylaşılması, reklam olarak öne çıkarılması veya yapay zekâ ile düzenlenmesi bu kapsamın dışında kalıyorsa yeni bir mutabakat gerekir. Görüntü üzerindeki haklar KVKK'nın yanında fikir ve sanat eserleri ile kişilik hakları mevzuatı açısından da ayrıca değerlendirilmelidir.

Sözleşme maddeleri

Aşağıdaki tablo, kozmetik markalarının influencer ve ajans sözleşmelerine eklemesi önerilen KVKK maddelerini özetler. Maddelerin ifadesi, iş birliğinin modeline göre uyarlanmalıdır.

Veri ihlali bildirimine ilişkin süre, Kurul'un 2019/10 sayılı kararıyla veri sorumlusunun ihlali öğrenmesinden itibaren 72 saat olarak yorumlanmıştır. Bu nedenle influencer veya ajans tarafında yaşanan bir olayın markaya hangi sürede bildirileceği sözleşmede yazılı olmalıdır. Ticari sözleşmelerde kullanılan genel KVKK maddelerini ticari sözleşmelere eklenecek KVKK maddeleri yazımızda örnek metinlerle paylaştık.

Influencer sözleşmesine eklenecek KVKK maddeleri

Kontrol listesi

Yeni bir iş birliğini imzalamadan önce aşağıdaki soruları pazarlama, hukuk ve regülasyon ekipleriyle birlikte yanıtlayın:

Kampanyada hangi kişisel veriler, kimden, hangi kanalla toplanacak? Veri akışı bir şemayla gösterildi mi?

Her veri akışı için marka, influencer ve ajansın rolü belirlendi mi?

Kampanya raporları yalnızca toplu istatistik olarak mı paylaşılacak?

Çekiliş katılım koşullarında aydınlatma bölümü veya aydınlatma metni bağlantısı var mı?

Kazanan bilgileri güvenli bir kanalla aktarılıp gönderim sonrası siliniyor mu?

Ticari ileti onayı, katılım şartından ayrı ve isteğe bağlı mı? Onaylar İYS'ye kaydediliyor mu?

Influencer'a kendi verisi için aydınlatma metni sunuldu mu?

Görüntü kullanımının mecraları ve süresi sözleşmede sayıldı mı?

İhlal bildirimi, alt yüklenici ve sözleşme sonu silme maddeleri eklendi mi?

Listedeki her “hayır” yanıtı, sözleşme imzalanmadan kapatılması gereken bir boşluğu gösterir. Kozmetik markalarında aynı ekiplerin yürüttüğü cilt analizi gibi dijital deneyimlerin riskini cilt analizi KVKK yazımızda ayrıca ele aldık.

Sonuç ve Sonraki Adım

Influencer sözleşmesi KVKK açısından ele alındığında, iş birliği yalnızca bir reklam anlaşması değil, birden fazla tarafın kişisel veri paylaştığı bir süreç olarak görülür. Rolleri akış bazında tanımlamak, raporları toplu istatistikle sınırlamak, çekiliş verisinin yaşam döngüsünü yazılı hâle getirmek ve influencer'ın kendi verisini de korumak, olası şikâyet ve ihlallerde markanın elini güçlendirir. Somut olay özelinde hukuki değerlendirme alınmalıdır.

Sözleşme ve aydınlatma metinlerinin bütüncül biçimde hazırlanmasını KVKK danışmanlığı kapsamında ele alıyoruz.

Sık Sorulan Sorular