
Yapay zekâ yönetişimi, şirkette kullanılan yapay zekâ araçlarının kimin tarafından, hangi veriyle ve hangi kurallarla kullanıldığını belirleyen çerçevedir. KVKK'ya uygun bir başlangıç 90 günde kurulabilir: ilk 30 günde gölge kullanım dahil envanter çıkarılır, ikinci ayda kullanım politikası, onaylı araç listesi ve tedarikçi sözleşmeleri hazırlanır, üçüncü ayda yüksek riskli kullanımlar için etki değerlendirmesi ve çalışan eğitimi tamamlanır.
Kullanım Var, Kural Yok
Pek çok şirkette yapay zekâ kullanımı yönetim kararıyla değil, çalışanların kendi inisiyatifiyle başladı. Bir pazarlama uzmanı metin taslaklarını sohbet robotuyla hazırlıyor, bir yazılımcı kod asistanı kullanıyor, insan kaynakları ekibi özgeçmiş özetletiyor. Bu kullanımların bir kısmı kurumsal hesaplarla, bir kısmı kişisel hesaplarla yürüyor ve hangi kişisel verinin hangi sağlayıcıya gittiği çoğu zaman bilinmiyor.
Yapay zekâ yönetişimi bu dağınık tabloyu kontrol edilebilir hale getirir. Bu yazıda şirketinizdeki yapay zekâ kullanımını KVKK'ya uygun hale getirmek için izlenebilecek adımları; envanter, politika, tedarikçi değerlendirmesi, etki değerlendirmesi ve eğitim başlıklarında ele alıyor, ardından 90 günlük bir plan ve danışmanlık desteğinin hangi kapsamlarda alınabileceğini karar tablolarıyla sunuyoruz.
Mevcut yapay zekâ kullanım envanteri (gölge yapay zekâ dahil)
Gölge yapay zekâ, bilgi teknolojileri biriminin onayı veya bilgisi dışında kullanılan yapay zekâ araçlarını ifade eder. Kişisel hesapla açılan bir sohbet robotu, bir tarayıcı eklentisi ya da kurumsal bir yazılımda varsayılan olarak açılmış yeni bir yapay zekâ özelliği bu kapsamdadır. Yönetişimin ilk adımı, bu kullanımları cezalandırmak değil görünür kılmaktır.
Envanter için birkaç kaynak birlikte kullanılmalıdır: birimlere yönelik kısa bir anket, kurumsal tek oturum açma (SSO) ve yazılım lisans kayıtları, kurumsal kart harcamaları ve kullanılan bulut yazılımlarının yeni özellik duyuruları. Ağ trafiği kayıtlarının bu amaçla incelenmesi de mümkündür; ancak çalışanların izlenmesi kendi başına bir kişisel veri işleme faaliyeti olduğundan ölçülü olmalı ve çalışanlara önceden duyurulmalıdır.
Her araç için envanterde şu bilgiler yer almalıdır:
Satın alma ve bilgi teknolojileri süreçleri dışında edinilen yazılımların yarattığı genel riski gölge BT ve SaaS yazımızda ele aldık.
Yapay zekâ envanterinde yer alması gereken bilgiler
Araç ve kullanan birim: Aracın adı veya türü, kullanan ekipler ve yaklaşık kullanıcı sayısı.
Kullanım amacı: Metin üretimi, özetleme, kod geliştirme, müşteri yazışması, aday değerlendirme gibi.
Girilen veri türü: Kişisel veri, özel nitelikli veri, müşteri sırrı veya kamuya açık bilgi.
Hesap türü: Kurumsal sözleşmeli hesap mı, kişisel ücretsiz hesap mı?
Sağlayıcı ve konum: Sağlayıcının kim olduğu, verinin hangi ülkede işlendiği, girilen verinin modeli eğitmek için kullanılıp kullanılmadığı.
Kullanım politikası ve onaylı araç listesi
Envanter, kuralların neye uygulanacağını gösterir; politika ise kuralların kendisidir. Etkili bir yapay zekâ kullanım politikası uzun bir hukuk metninden çok, çalışanın günlük kararını kolaylaştıran kısa bir belgedir. Politikanın merkezinde iki eksen bulunur: araçların onay durumu ve verinin sınıfı.
Onaylı araç listesi, sözleşmesi imzalanmış, veri işleme koşulları incelenmiş ve kurumsal hesapla kullanılan araçlardan oluşur. Listenin canlı tutulması için yeni araç taleplerinin hangi formla, kime ve hangi sürede değerlendirileceği de politikada yazılmalıdır; aksi halde çalışanlar onay beklemek yerine yeniden kişisel hesaplara yönelir. Politikanın bölüm bölüm nasıl yazılacağını AI kullanım politikası yazımızda anlattık.
Politika, KVKK'nın 10. maddesindeki aydınlatma yükümlülüğüyle de bağlantılıdır. Müşteri veya çalışan verisi yapay zekâ araçlarıyla işlenecekse, ilgili aydınlatma metinlerinin bu işlemeyi ve varsa yurt dışı aktarımı kapsayacak şekilde güncellenmesi gerekir.
Araç onay durumu ve veri sınıfı matrisi
Politikanın merkezinde araçların onay durumu ile verinin sınıfını eşleştiren bir matris bulunur:
| Veri sınıfı | Onaylı kurumsal araç | Koşullu araç | Onaysız / kişisel hesap |
|---|---|---|---|
| Kamuya açık bilgi | Kullanılabilir | Kullanılabilir | Politikaya göre sınırlı |
| Kurum içi bilgi | Kullanılabilir | Birim onayıyla | Kullanılamaz |
| Kişisel veri | Yalnızca tanımlı amaçlar için | Kullanılamaz | Kullanılamaz |
| Özel nitelikli kişisel veri | Etki değerlendirmesi sonrası, ayrıca onayla | Kullanılamaz | Kullanılamaz |
Tedarikçi değerlendirmesi ve sözleşmeler
Yapay zekâ sağlayıcısı çoğu kurumsal kullanımda, şirket adına kişisel veri işleyen bir veri işleyendir. KVKK'nın 12. maddesi, veri sorumlusunun verinin kendi adına başka bir kişi tarafından işlenmesi halinde güvenlik tedbirlerinin alınması konusunda veri işleyenle birlikte müştereken sorumlu olduğunu düzenler. Bu nedenle sağlayıcı seçimi yalnızca bir satın alma kararı değil, bir uyum kararıdır.
Değerlendirmede sorulacak başlıca sorular şunlardır:
Girilen veriler ve çıktılar modeli eğitmek için kullanılıyor mu; kullanılıyorsa bu özellik kapatılabiliyor mu?; Veriler hangi ülkede işleniyor ve saklanıyor; destek ekipleri yurt dışından erişiyor mu?; İstem ve çıktı kayıtları ne kadar süre tutuluyor, sözleşme sonunda nasıl siliniyor?; Alt işleyenler kimler ve değişiklikler önceden bildiriliyor mu?; Güvenlik olayları ne kadar sürede bildiriliyor; bu süre Kurul'un 72 saatlik bildirim yorumuna uyum sağlamaya yetiyor mu?.
Yurt dışında işlenen veriler için KVKK'nın 9. maddesindeki mekanizmalardan birine dayanılması gerekir. Kurul'un yeterlilik kararı yoksa standart sözleşme veya bağlayıcı şirket kuralları gibi uygun güvenceler gündeme gelir; standart sözleşme imzalanmışsa imzadan itibaren beş iş günü içinde Kurum'a bildirilir. Veri işleyen sözleşmesinde bulunması gereken maddeleri veri işleyen sözleşmesi yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Etki değerlendirmesi ve yüksek riskli kullanımlar
Envanterdeki her kullanım aynı düzeyde risk taşımaz. Metin taslağı hazırlamak ile aday özgeçmişlerini puanlamak arasında, ilgili kişiler üzerindeki etki bakımından büyük fark vardır. Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun yapay zekâ tavsiyeleri, kişisel veri işleme temelli çalışmalarda yüksek risk öngörülüyorsa mahremiyet etki değerlendirmesi yapılmasını önerir.
Yüksek riskli kabul edilmesi gereken tipik kullanımlar şunlardır: işe alım, terfi ve performans değerlendirmesi; kredi, fiyatlama veya hizmete erişim kararları; biyometrik tanıma; sağlık verisinin işlenmesi; çocuklara yönelik hizmetler. KVKK'nın 11. maddesi, münhasıran otomatik sistemlerle yapılan analiz sonucu aleyhe çıkan sonuca itiraz hakkı tanıdığı için bu kullanımlarda insan denetimi ayrıca planlanmalıdır.
Değerlendirmenin nasıl yapılacağını, veri akışı haritası ve şablonla birlikte yapay zeka etki değerlendirmesi yazımızda adım adım anlattık. AB pazarına ürün veya hizmet sunan şirketler için AB Yapay Zekâ Tüzüğü de gündemdedir; Ek III'teki yüksek riskli sistemlere ilişkin yükümlülükler 2 Aralık 2027'den itibaren uygulanacaktır. Kapsam değerlendirmesini eu ai act türkiye yazımızda ele aldık.
Çalışan eğitimi ve sürekli izleme
Politika ve onaylı araç listesi, çalışanlar onları bilmiyorsa uygulanmaz. Kurum'un Üretken Yapay Zekâ Rehberi de yapay zekâ kullanımına bağlı güvenlik risklerinin tanımlanması ve ele alınması için çalışanlara yönelik bilinçlendirme ve eğitim faaliyetlerinin, veri güvenliği kültürünün yerleşmesine katkı sağlayacağını belirtir.
Eğitim rol bazlı olmalıdır. Tüm çalışanlar için kısa bir modül, hangi verinin hangi araca girilemeyeceğini somut örneklerle anlatır; insan kaynakları, müşteri hizmetleri ve yazılım ekipleri için ise kendi süreçlerine özgü senaryolar eklenir. Departmanlara göre eğitim içeriğinin nasıl farklılaştırılacağını rol bazlı KVKK eğitimi yazımızda, çalışan kaynaklı risklerin neden en büyük boşluk olduğunu çalışan farkındalığı yazımızda ele aldık.
Sürekli izleme için birkaç basit gösterge yeterlidir:
Sürekli izleme için göstergeler
Kapsama: Envanterdeki kullanımların ne kadarının onaylı araçlara taşındığı.
Talep süresi: Yeni araç taleplerinin ortalama değerlendirme süresi.
Olaylar: Onaysız araca kişisel veri girilmesi gibi bildirilen veya tespit edilen olay sayısı.
Eğitim: Eğitimi tamamlayan çalışan oranı ve kayıtların saklanması.
Gözden geçirme: Politikanın ve onaylı araç listesinin en son güncellendiği tarih.
90 günlük plan ve danışmanlık kapsamı
Yukarıdaki adımlar sıralı bir program olarak yürütüldüğünde, orta ölçekli bir şirkette temel yönetişim çerçevesi yaklaşık 90 günde kurulabilir. Süre şirketin büyüklüğüne, kullanım yaygınlığına ve karar alma hızına göre değişir.
Danışmanlık desteği bu programın tamamı için alınabileceği gibi yalnızca belirli adımlar için de alınabilir. Karar verirken iç kaynaklarınızı ve kullanım yaygınlığını birlikte değerlendirin:
Plan ve kapsam seçenekleri kvkkrehberi.com'un uygulama önerisidir; mevzuattan doğan bir takvim değildir. Somut olay özelinde hukuki değerlendirme alınmalıdır.
Yapay zekâ yönetişimi için 90 günlük plan
Temel yönetişim çerçevesini kurmak için üç aylık bir program:
| Dönem | Odak | Çıktılar |
|---|---|---|
| Gün 1–30 | Görünürlük | Yönetişim sorumlusu ve çalışma grubu; anket ve kayıtlarla envanter; kullanımların risk düzeyine göre ilk sınıflandırması |
| Gün 31–60 | Kurallar ve tedarikçiler | Kullanım politikası ve veri sınıfı matrisi; onaylı araç listesi; öncelikli sağlayıcılarla sözleşme ve yurt dışı aktarım değerlendirmesi; aydınlatma metni güncellemeleri |
| Gün 61–90 | Risk ve kültür | Yüksek riskli kullanımlar için etki değerlendirmeleri; rol bazlı eğitim; izleme göstergeleri ve yıllık gözden geçirme takvimi; yönetime sunulan durum raporu |
Danışmanlık kapsamı seçenekleri
Danışmanlık desteği farklı kapsamlarda alınabilir; iç kaynaklarınıza ve kullanım yaygınlığına göre seçim yapın:
| Seçenek | Kimin için uygun? | Kapsam |
|---|---|---|
| Hızlı tarama | Kullanımın yeni başladığı, iç KVKK ekibi olan şirketler | Envanter yöntemi, risk sınıflandırması ve öncelik listesi |
| 90 günlük yönetişim programı | Birden fazla birimde yaygın kullanım olan şirketler | Envanter, politika, tedarikçi değerlendirmesi, etki değerlendirmeleri ve eğitimin uçtan uca yürütülmesi |
| Proje bazlı destek | Belirli bir yapay zekâ projesini devreye almak üzere olan ekipler | Tek proje için etki değerlendirmesi, sağlayıcı sözleşmesi ve aydınlatma güncellemesi |
| Sürekli destek | Kurulu çerçevesi olan, yeni talepleri düzenli değerlendirmek isteyen şirketler | Yeni araç taleplerinin incelenmesi, periyodik gözden geçirme ve mevzuat takibi |
Sonuç ve sonraki adım
Yapay zekâ yönetişimi, yapay zekâ kullanımını yasaklamak değil, hangi aracın hangi veriyle ve hangi koşullarda kullanılacağını netleştirmektir. Envanter olmadan politika, politika olmadan eğitim, tedarikçi değerlendirmesi olmadan da yurt dışı aktarım ve veri güvenliği yükümlülükleri yerine getirilemez.
İlk 30 günde envanteri tamamlamak, programın geri kalanının önünü açar. Çalışan eğitimi tarafında KVKK farkındalık eğitimi paketi yapay zekâ kullanım kurallarıyla birlikte planlanabilir. Kapsamınızı netleştirdiğinizde, şirketinize uygun programı birlikte tasarlayabiliriz.
Konuyla ilgili diğer yazılarımız: Gölge BT: Kredi Kartıyla Alınan SaaS Araçlarının KVKK Riski, Yapay Zekâ Projelerinde Veri Koruma Etki Değerlendirmesi ve Saha Personelinin Kişisel Telefonunda Müşteri Verisi: BYOD Politikası Nasıl Hazırlanır?.
Sık sorulan sorular
Tamamen yasaklamak çoğu zaman kullanımı ortadan kaldırmaz, kişisel hesaplara ve görünmez alanlara taşır. Onaylı ve güvenli bir alternatif sunup hangi verinin girilemeyeceğini netleştirmek, riski daha etkili biçimde azaltır.
Tek bir birime bırakmak yerine bilgi teknolojileri, KVKK uyum sorumlusu, hukuk, insan kaynakları ve iş birimlerinden temsilcilerin yer aldığı bir çalışma grubu kurulması önerilir. Grubun bir yöneticiye raporlaması ve karar yetkisinin tanımlı olması, programın ilerlemesini hızlandırır.
Sürümler arasında verinin modeli eğitmek için kullanılması, kayıtların saklanma süresi, yönetici denetimi ve sözleşme koşulları bakımından farklar bulunabilir. Bu nedenle her araç sürümüyle birlikte değerlendirilmeli ve onaylı listeye sürüm bilgisiyle eklenmelidir.
Yılda en az bir kez ve yeni bir araç türü, önemli bir sağlayıcı değişikliği veya mevzuat gelişmesi olduğunda güncellenmesi önerilir. Onaylı araç listesi ise talep geldikçe güncellenen canlı bir liste olarak yönetilmelidir.
Yapay zekâ yönetişiminizi 90 günde kurun
Envanterden politikaya, tedarikçi sözleşmelerinden etki değerlendirmesine ve eğitime kadar programın kapsamını şirketinize göre birlikte belirleyelim. Telefon: 444 4 908.
Danışmanlık teklifi alınKaynaklar
- Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda) — Kişisel Verileri Koruma Kurumu (2025-11-24)
- Yapay Zekâ Alanında Kişisel Verilerin Korunmasına Dair Tavsiyeler — Kişisel Verileri Koruma Kurumu
- Sohbet Robotları (ChatGPT Örneği) Hakkında Bilgi Notu — Kişisel Verileri Koruma Kurumu
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu — Mevzuat Bilgi Sistemi
- AI Act — Shaping Europe's digital future — Avrupa Komisyonu
















